Verzwaringsdekens in het verpleeghuis: betere nachtrust bij ouderen, geen meetbaar effect bij dementie
Slapen ouderen in het verpleeghuis beter met een verzwaringsdeken? In dit artikel lees je over twee studies: in Zweden werden ouderen 's nachts minder vaak wakker, in Australië vonden onderzoekers bij mensen met dementie geen meetbaar effect.
Geschreven door:Koen Dolron -
- Leestijd: 7 min
Gepubliceerd: 13-10-2026 - 2026-10-13T09:14:25Z
Geüpdate: 13-10-20262026-10-13T10:54:31Z
Je moeder woont sinds een paar maanden in het verpleeghuis. Als je op bezoek komt, vertelt de verzorging dat ze 's nachts vaak wakker is en soms uit bed gaat om over de gang te lopen. Overdag zit ze moe in haar stoel te dommelen. Je vraagt je af of er iets is waardoor haar nachten rustiger worden.
Volgens Alzheimer Nederland wonen ongeveer 80.000 mensen met dementie in een verpleeg- of verzorgingshuis. Bij onrust of slecht slapen is een verzwaringsdeken een van de dingen die je kunt proberen. In West-Zweden kregen mensen zo'n deken via de zorg voorgeschreven, en volgens een registerstudie hielden mensen met dementie hem langer dan anderen.
Deze pagina gaat over twee studies uit verpleeghuizen en een gespecialiseerde dementieafdeling. In Zweden kregen 110 ouderen met slaapproblemen vier weken een verzwaringsdeken. De 68 die het volhielden, de meesten met dementie, werden daarna 's nachts minder vaak wakker, en hun kwaliteit van leven ging op een schaal van 13 tot 52 van gemiddeld 26,4 naar 30,1. In Australië sliepen 14 bewoners met dementie en onrustig gedrag twee weken met en twee weken zonder deken. Op slaap en gedrag zagen de onderzoekers daar geen meetbaar effect, wel bleek de deken veilig en goed te gebruiken.
De Zweedse uitkomst klinkt goed, maar die studie had geen vergelijkingsgroep, en ruim een derde stopte al in de eerste dagen omdat de deken niet prettig voelde. Hieronder lees je per studie wat er gemeten is en wat je er wel en niet uit kunt halen.
Waarom deze studies samen
Beide gaan over bewoners van verpleeghuizen of een gespecialiseerde dementieafdeling en kijken naar slaap en gedrag. Slapen gaat daar vaak slecht, schrijven de Zweedse onderzoekers, en medicijnen geven bij ouderen vaak bijwerkingen.
Hjort Telhede 2022: ouderen in Zweedse verpleeghuizen
Hoe het onderzoek werkte
Tussen 2019 en de zomer van 2021 deden 110 bewoners van negen verpleeghuizen in het zuidwesten van Zweden mee. Ze waren ouder dan 65, gemiddeld 87 jaar, en sliepen slecht. Mensen met ernstige long- of hartproblemen of in de palliatieve zorg deden niet mee.
De deken was gevuld met kettingen en woog 4 tot 8 kilo, ongeveer 10% van het lichaamsgewicht. De verzorging legde hem eerst op de voeten en keek of iemand hem zelf weg kon halen. Ging dat goed, dan ging hij hoger, maar nooit dubbel over de borst en nooit strak om het lichaam. Liet iemand merken dat het niet prettig was, dan ging hij eraf.
Voor en na vier weken vulden de onderzoekers vragenlijsten in over slaap, kwaliteit van leven, voeding, denkvermogen en zelfredzaamheid, en ze keken naar de medicijnen. Wie zelf niet kon antwoorden, deed dat samen met iemand van de verzorging of de familie.
Wat de onderzoekers vonden
Van de 110 bewoners maakten 68 de vier weken af. Van hen had 32% matige en 57% ernstige dementie. Vier vielen af om medische redenen, zoals een ziekenhuisopname. Bij 38 bewoners ging de deken eraf omdat hij niet prettig voelde, wat ze zeiden of lieten zien, gemiddeld al na anderhalve dag.
Wie bleef, scoorde na vier weken lager op slaapklachten. Vooral 's nachts wakker worden nam af, en inslapen ging iets makkelijker. Uitgerust wakker worden veranderde niet. Naast de hogere kwaliteit van leven steeg de score voor de eigen gezondheid van 52 naar 59, op een schaal van 0 tot 100. Voeding en denkvermogen scoorden iets hoger, en het gebruik van medicijnen die op stemming en alertheid werken, zoals antidepressiva, daalde een klein beetje. Bij zelfredzaamheid, zoals aankleden en eten, zagen de onderzoekers geen verschil.
Studie in het kort
Onderzoekers: Eva Hjort Telhede, Susann Arvidsson, Staffan Karlsson en Andreas Ivarsson, Hogeschool Halmstad
Jaar en tijdschrift: 2022, Geriatrics
Land: Zweden
Soort studie: voor- en nameting zonder vergelijkingsgroep
Deelnemers: 110 verpleeghuisbewoners met slaapproblemen, 68 maakten het af
Duur: 28 dagen
Deken: kettingdeken van 4 tot 8 kilo, ongeveer 10% van het lichaamsgewicht
Dawson 2026: mensen met dementie en onrustig gedrag
Hoe het onderzoek werkte
Onderzoekers van Flinders University in Australië volgden 14 bewoners van een gespecialiseerde afdeling voor mensen met dementie en onrustig of ontregeld gedrag. Iedereen sliep twee weken onder een verzwaringsdeken en twee weken onder het gewone beddengoed, zodat elke bewoner met zichzelf werd vergeleken. Volgens de studieregistratie mocht de deken hooguit 12% van het lichaamsgewicht wegen.
De slaap maten ze met een slaapsensor onder het matras en een vragenlijst over nachtelijk gedrag. Ook hielden ze bij hoe vaak iemand onrustig of agressief was, viel, met vrijheidsbeperkende maatregelen te maken kreeg of extra kalmerende medicijnen nodig had.
Wat de onderzoekers vonden
Dat de deken de slaap of het gedrag verbeterde, konden de onderzoekers statistisch niet laten zien. In de weken met de deken werden wel minder valpartijen, minder keren wakker worden en minder vrijheidsbeperkende maatregelen gemeld, maar bij 14 mensen kan dat toeval zijn.
Niemand stopte, en nadelige gevolgen waren er niet. De deken werd alleen niet altijd gebruikt zoals afgesproken, en de slaapsensor mat de slaap niet goed. Je kunt een verzwaringsdeken volgens de onderzoekers aanbieden als iets met weinig risico, zolang duidelijk is dat er geen bewijs is dat hij werkt. In deze uitkomsten zien ze onvoldoende reden voor een grotere vervolgstudie.
Studie in het kort
Onderzoekers: Suzanne Dawson, Lorraine Ng, Kate Laver en collega's, Flinders University
Jaar en tijdschrift: 2026, Geriatric Nursing
Land: Australië
Soort studie: kleine gerandomiseerde pilotstudie met cross-over
Deelnemers: 14 bewoners met dementie en onrustig gedrag
Duur: twee weken met en twee weken zonder deken
Deken: verzwaringsdeken van hooguit 12% van het lichaamsgewicht
De Zweedse studie had geen vergelijkingsgroep. Of de bewoners ook zonder deken beter waren gaan slapen, bijvoorbeeld door de extra aandacht, weten we niet.
Ruim een derde stopte vroeg, en wie stopte was gemiddeld jonger en vaker een man. De uitkomsten gaan dus over wie de deken verdroeg.
Veel antwoorden kwamen van verzorgenden of familie, die wisten dat er een deken lag.
De Zweedse studie werd voor 30% betaald door Mondian AB, een leverancier van kettingdekens aan de Zweedse zorg. De onderzoekers melden zelf geen belangenconflict.
De Australische studie was te klein om een effect betrouwbaar te meten, en de slaapsensor werkte niet goed. Geen effect gemeten betekent hier dus niet dat er geen effect is.
Over ouderen die thuis wonen, zeggen beide studies niets.
Hoe dit past bij ander onderzoek
In een Australisch ziekenhuis kregen 30 mensen met dementie en onrust 's avonds hooguit een uur een verzwaringsdeken van maximaal 10% van hun gewicht. Zeven op de tien hielden hem dat hele uur, en hun onrust nam meer af dan bij 30 mensen met de gewone zorg. Niemand kreeg huidschade of viel. Ze kregen ook minder vaak kalmerende medicijnen, al was de studie te klein om daar iets over te zeggen (Fox en collega's, 2026). Meer daarover lees je in de samenvatting van ziekenhuisstudies.
Slaapt je vader of moeder onrustig in het verpleeghuis? Begin dan bij de arts of de verzorging. Een verzwaringsdeken kun je proberen, maar het onderzoek belooft niets, en bij dementie zag de Australische studie geen meetbaar effect. Laat hen de eerste keren meekijken.
Een paar regels gelden altijd:
Iemand moet de deken zelf van zich af kunnen halen. In de ziekenhuisstudie lukte dat iedereen op één persoon na, die hulp van een verpleegkundige nodig had.
Gebruik de deken nooit om iemand stil of in bed te houden. Dan wordt het fixatie. Wil iemand er niet onder, dan stop je.
Bij hart- of longproblemen, een kwetsbare huid of wondjes, of als iemand zich moeilijk omdraait, overleg je eerst met de arts. In de Zweedse studie deden mensen met ernstige hart- of longziekten niet mee, en bij langer gebruik kan de druk op de huid meespelen.
Kies liever te licht dan te zwaar. De vuistregel is ongeveer 10% van het lichaamsgewicht, maar dat is een praktische richtlijn en geen uitkomst van onderzoek (zo kies je het juiste gewicht).
Hjort Telhede, E., Arvidsson, S., Karlsson, S., & Ivarsson, A. (2022). Weighted blankets' effect on the health of older people living in nursing homes. Geriatrics, 7(4), 79. DOI
Dawson, S., Ng, L., Gulyani, A., George, S., Loffler, K. A., Xu, Q., & Laver, K. (2026). The feasibility and efficacy of weighted blankets as a sleep intervention for people with behavioural and psychological symptoms of dementia: a pilot randomised crossover trial. Geriatric Nursing, 73, 104269. DOI
Fox, A., Tomkins, E., Valcovich, M., & Ballard, E. (2026). Evaluating the safety, feasibility and acceptability of weighted blankets in acute care for people with dementia: A randomised control trial. Journal of Advanced Nursing, 82(4), 3859-3871. DOI
Odéus, E., et al. (2023). Weighted blankets for sleep problems: prescription, use and cost analysis. Scandinavian Journal of Occupational Therapy, 30(2), 211-221. DOI
Alzheimer Nederland. Feiten en cijfers over dementie. Link
Gecontroleerd op 2026-10-12.
Geschreven door Koen Dolron, eigenaar van Novaline. Koen is geen arts en Novaline geeft geen medisch advies: deze pagina is bedoeld als informatie. De samenvatting is gebaseerd op de originele publicaties, die je via de links hierboven zelf kunt lezen. Twijfel je of een verzwaringsdeken past bij jou of je kind, bijvoorbeeld door een aandoening of medicijnen? Overleg dan eerst met je huisarts of behandelaar.
Veiligheid voorop: ons beddengoed draagt het OEKO-TEX® Standard 100 keurmerk. Dat betekent dat elk onderdeel – van de stof tot de rits en vulling – getest is op schadelijke stoffen en 100% veilig is voor jouw gezondheid.
Vrij van schadelijke chemicaliën
Strenge testen door onafhankelijke instituten
Beter voor je huid en gezondheid
Wist je dat? Producten die direct op de huid gebruikt worden, zoals beddengoed, moeten voldoen aan de allerstrengste OEKO-TEX® eisen (productklasse I).
Zo slaap je niet alleen lekkerder, maar ook geruster!
Het deken is mij aangeraden via een buur. Hij sliep er zalig onder maar ik had er mijn bedenkingen bij. Toch nam ik het risico en gebruik het nu gedurende een week. De eerste 5 minuten is het wennen, maar daarna voel je het gewicht niet meer en slaap je beter dan voorheen. Heb geen spijt van mijn aankoop.
Hoi! Wat geweldig om te horen dat de deken zo goed voor je werkt en dat je er beter door slaapt. Bedankt dat je je ervaring deelt, dat waardeer ik zeer! Groetjes, Koen
Ik raadde als arts zelf al langer het verzwaringsdeken van Novaline aan voor mijn patiënten bij stress en slaapproblemen, maar ik had het echter zelf nog niet uitgeprobeerd. Ik bestelde het voor mezelf in een periode waarin ik door omstandigheden zelf last had van angsten en hierdoor minder goed sliep. Ik kreeg van patiënten meestal goede feedback over het deken, maar toen ik zelf de voordelen ontdekte, raad ik het echt aan iedereen aan. Ik slaap nu in 1 stuk door tot aan de wekker, waar ik voordien toch 3x per nacht wakker werd. Ook de angsten in de ochtend zijn een stuk minder heftig aanwezig. Het deken geeft een gevoel van veiligheid en geborgenheid. Ik slaap alvast niet meer zonder!
Wat geweldig om te horen, Karen! We zijn blij dat onze dekens zo een positieve invloed heeft op jouw slaap en dat van je patiënten! Dat is een erg mooi compliment.
- Koen
Dit is mijn derde verzwaringsdeken en qua kwaliteit is dit absoluut de beste van de drie!
Ik ben voor Novaline gegaan omdat ik op zoek was naar een kleine verzwaringsdeken met hoes, die alleen natuurlijke materialen bevat en geen polyester.
Als volwassen vrouw van 1,70 m en 50 kg heb ik gekozen voor een kinderverzwaringsdeken van 5 kilo. Uit eerdere ervaringen weet ik dat ik mijn voeten graag vrij wil hebben. Een grotere deken is daarom voor mij onhandig.
Ik ben er ontzettend blij mee! Overdag lig ik er tijdens het rusten onder en ik voel direct meer kalmte. Wat een genot. Ook de bamboestof voelt heerlijk aan op de huid.
's Nachts werkt de deken helaas niet voor mij, omdat het gewicht tijdens mijn slaap mijn vecht-of-vluchtreactie activeert. Dit kan natuurlijk een kwestie van wennen zijn.
Voor nu ben ik in ieder geval ontzettend blij met de deken om er overdag onder te rusten. Soms vouw ik de deken zelfs twee keer op, zodat ik een soort verzwaringskussen heb dat ik op mijn borst en buik leg. Ook dit geeft me veel kalmte. Het voelt een beetje alsof je een knuffel krijgt van je huisdier, alleen loopt deze deken niet weg wanneer hij buiten een vogeltje hoort.
Ik heb een prikkelverwerkingsstoornis en de deken helpt mij oprecht om te kalmeren.
Qua kwaliteit vind ik dit echt een topdeken. Ze bieden ook de mogelijkheid om de deken te retourneren of te ruilen en geven advies.
